Natuur:
Het Veluwse bos

Fotograaf: Ivan de Bree, www.hetdierenrijk.nl

Het landschap
Een groot deel van de Veluwse natuur bestaat uit bos, het beslaat ruim 75.000 hectare. Dit zo natuurlijk ogende bos is overigens wel aangeplant. Oorspronkelijk diende deze natuur namelijk alleen voor de houtproductie, daarvoor werden hoofdzakelijk grove dennen en sparren geplant. Tegenwoordig dient een groot deel van het bos echter weer gewoon als natuur.

Het verdwijnen van de functie van houtproductie wordt zichtbaar in het laten liggen van omgevallen bomen. Daarnaast worden ook bomen uit het bos verwijderd die er oorspronkelijk niet thuishoren, zoals de Amerikaanse eik en vogelkers, de douglasspar en de kastanje. In het bos dat wordt gerealiseerd staan vier lagen centraal: de bomen, struiken, kruiden en de mossen.

De bomenlaag op de Veluwe bestaat hoofdzakelijk uit eiken, berken, beuken, lariksen, lijsterbessen en grove dennen. De bomen zijn bepalend voor de ondergroei. Het beukenbos, zoals dat op de bovenstaande foto te zien is, is het enige loofbos zonder ondergroei. Een eikenbos daarentegen heeft veel ondergroei.

Eiken kunnen ruim 500 jaar oud worden en zijn een belangrijke bron van voedsel voor veel dieren in het bos. De eikels, die overigens pas na 70 jaar aan de boom groeien, zijn voedsel voor eekhoorns, vlaamse gaaien, wilde zwijnen en vele andere vogels.

Berken zijn te herkennen aan hun witte bast, ze kunnen eigenlijk overal groeien. Bij de wortels van de berk zijn vaak vliegenzwammen te vinden. De grove den (zie foto) komt oorspronkelijk op de Veluwe voor.

Terwijl de loofbomen in het vroege voorjaar nog allemaal kaal zijn lopen de struiken in de onderlaag al uit. Omdat naaldbomen hun naalden vasthouden en er zo altijd weinig licht op de bodem valt kunnen er in een dicht naaldbos geen struiken groeien. Veel voorkomende struiken op de Veluwe zijn de lijsterbes, vogelkers en de vuilboom. De lijsterbes groeit voornamelijk aan de bosrand. Ook de braam is te vinden in het bos, het is een lagere plant die uitgroeit tot ondoordringbare struiken. Hiermee vormt het een belangrijke schuilplaats voor onder andere vogels. Bekende Veluwse planten als de vossenbes en de bosbes komen eveneens in het bos voor.

Behalve het licht zijn ook de voedingsstoffen in de bodem bepalend voor de ondergroei. Op de voedselarme bodems en de zones waarop voedselarm in voedselrijk overgaat groeien de meeste plantensoorten. In de kruidenlaag zijn vaak varens te vinden. Hoewel veel soorten iets meer dan een halve meter hoog worden, kan de adelaarsvaren een hoogte van ruim 2 meter bereiken. Veder groeien er in de kruidenlaag planten als de bosanemoon en het speenkruid.

Op boomstammen en een enkele keer ook op de grond groeien de korstmossen, waaronder het rendiermos. Op de bosbodem komen ook nog veel andere mossen voor, waarvan het zandhaarmos misschien wel de meest voorkomende is.

Naast planten groeien er ook veel paddenstoelen in het bos. Er groeit een wirwar van draden op de grond of dood hout, waar uiteindelijk paddenstoelen uit ontwikkelen. Deze draden fungeren als wortels, hiermee worden water en voedingsstoffen opgenomen. Paddenstoelen en zwammen kunnen allerlei vormen aannemen, van het steeltje met een hoedje tot de vorm van koraal (zie foto) of van een gewei. Bij paddenstoelen met een hoedje zitten de sporen onder de hoed. De vliegenzwam, het eekhoorntjesbrood, de stinkzwam, de vliegenzwam en de koraalzwam (zie foto) zijn een kleine greep uit de soorten die op de Veluwe voorkomen

Dieren in het bos
In het bos komen veel insecten voor zoals mieren, vlinders en kevers. Misschien is de mier daarvan wel de bekendste. De bosmieren staan bekend om 'het steken', sommige soorten spuiten zuur naar hun slachtoffer, andere soorten bijten of steken. Enkele soorten bosmieren bouwen grote mierenhopen (zie foto). Een heel mooi insect dat in de Veluwse bossen leeft is 's Nederlands grootste kever, het vliegend hert. Zijn naam heeft hij te danken aan de uitgroei aan zijn kaken dat op een gewei lijkt. Helaas is dit indrukwekkende diertje behoorlijk zeldzaam geworden.

Naast de kleine insecten leven er ook veel grote dieren in het bos. Zo zijn ook de vogels goed vertegenwoordigd. Vaak hoor je ze wel, maar blijven ze tussen de begroeiing onzichtbaar. 's Nachts vliegen er diverse soorten uilen, zoals de bosuil en de ransuil. Vooral in de winter zijn ransuilen soms in groepen bij elkaar te vinden. Er komen in de bossen ook roofvogels voor, met als belangrijkste verschil met de uilen dat ze hun prooi niet met huid en haar opeten. Met hun kromme snavels scheuren ze hun prooi in kleine stukjes. De havik, de sperwer, de valk en de buizerd (zie foto) zijn de meest voorkomende vogels in het bos. De havik is het beste aangepast op een leven tussen de bomen, hij is behendig en daardoor in staat om zijn prooi tussen de bomen te volgen.

Een bekende bosvogel is ook de specht, zijn aanwezigheid wordt gemakkelijk verraden wanneer er onder een boom veel rafelige dennenappels liggen. De specht klemt een dennenappel vast tussen een tak en de stam en eet vervolgens de zaden er uit. Als er niets eetbaars meer in zit laat hij de dennenappel vallen. Soms hoor je ze ook roffelen op het hout, dit doen ze om hun territorium af te bakenen. Om voedsel te zoeken tikken ze tegen de boom. Op de Veluwe komen de grote bonte specht, de zwarte specht en de groene specht voor. Alleen de laatste komt op de grond om insecten te zoeken, mieren zijn een belangrijk onderdeel van zijn dieet.

Ook de vlaamse gaai komt veelvuldig voor in de bossen. Met zijn roep waarschuwt hij andere dieren voor gevaren, ook is hij in staat om geluiden van andere vogels na te bootsen. Veder komen veel kleinere vogeltjes in het bos voor zoals mezen, vinken, roodborstjes en winterkoninkjes. Vinken komen vooral in de loofbossen zeer veel voor.

Ook de zoogdieren zijn goed vertegenwoordigd in de bossen van de Veluwe. In open bosgebieden en uiterwaarden van grote rivieren leven edelherten (zie foto). Het is met een schofthoogte van 1,3 meter het grootste wilde zoogdier van ons land. Alleen op de Veluwe en in kleine delen van Flevoland komt dit indrukwekkende dier voor. De mannetjes dragen een gewei dat bij de volwassen dieren wel 1 meter lang kan worden en meer dan 8 kilo weegt. Het gewei valt iedere winter af en binnen vier maanden zal een nieuw gewei aangroeien. Zolang het dier gezond is, wordt het gewei jaarlijks groter. De vrouwtjes leven in roedels, de mannetjes buitenom de bronsttijd alleen of in met enkele andere mannetjes. In september en oktober vindt de bronst plaats en is het burlen van de edelherten in het bos hoorbaar.

Hoewel het ree voornamelijk op het open landschap voorkomt is ook dit hert in het bos te vinden. Het betreft dan voornamelijk de bosranden.

Het wilde zwijn (ook wel everzwijn genoemd, zie foto) is een typisch Veluws bosdier. Deze varkensachtigen leven in groepen, rotten genaamd. De mannetjes (keilers) leven overigens buitenom de paartijd, die in november en december valt, solitair. In het vroege voorjaar worden de biggen (zie foto) geboren. Zwijnen zijn echte alleseters, gras eikels, wortels, paddenstoelen maar ook slakken en jonge konijnen staan op het menu. Bij het zoeken van hun voedsel woelen ze met hun neus in de grond. Net als het edelhert heeft het wild zwijn in Nederland geen natuurlijke vijanden meer, de stand beide dieren wordt dan ook door de jagen onder controle gehouden.

Naast deze grotere zoogdieren leven er ook nog vele kleine zoogdieren in het bos. Bijvoorbeeld vossen, dassen, boommarters, konijnen, muizen en eekhoorns. De das is het grootste roofdier van Nederland, maar eet voornamelijk vruchten, bessen, slakken, wormen en andere kleine dieren. Ze zijn voornamelijk 's nachts actief. De muizen worden hoofdzakelijk vertegenwoordigd door de woelmuis en de bosmuis. De woelmuis is overdag actief, maar de bosmuis niet. De bosmuis heeft grotere oren en ogen en een spitsere snuit dan zijn neefje, ook kan hij beter springen: sprongen van 80 centimeter zijn geen zeldzaamheid. Muizen zijn belangrijk voedsel voor veel roofvogels in het bos.

Foto's beukenbos, naaldbos, mos, mierenhoop en koraalzwam: Ivan de Bree, Het DierenRijk .nl

Foto buizerd, vliegendhert, edelhert en wild zwijn: www.veluwefotografie.nl

 

 
Antarctica
Het regenwoud
Algemeen
Bedreigingen
Dieren
Functies
Flora
De Veluwe
Bos
Heide
Kaart vd Veluwe
Wildcam
Zandverstuiving
 

Contact
Disclaimer
Copyright

Steun het protest tegen natuurwet Bleker